تبلیغات
میلکان که‌ڵهوڕ

میلکان که‌ڵهوڕ
her bijî kurd 
قالب وبلاگ
نویسندگان
نەزەر سەنجی
ئیوه له کام پارێزگا هاتینه‌سه ناو ئه‌ی ماڵپه‌ره؟








لینک هاورێەیل
لاپەڕەیل تر



زاگروس داڵگ زوان کوردی:

بابەتێگ سەبارەت وه کارگەری زاگروس له سەر پاراستن و گەشه دان و ئەوزێنەێ زوان کوردی.


وە ڕاس تا ئێرنگە له سەر ئەیه هۊردەو بۊمنه ک چۊ زوان و نەتەوەمان له گوزەر ئەئ چەن هزار ساڵه له دریژاێ مێژووێگ وه بەرزی دیروک کورد پاراستیاێه و له بەێن نەچییه‌و سینه وه سینه گەردییەو ڕەسیەسه دەس ئیمه؟
یا چۊ زوان کوردی و نەتەوەێ کورد تۊیەنسێیه له بەرانبەر هڵامات و هێرش زوان و کەلتورەیل تر خوەێ بپارێزێ؟

بێ شک یەکێ له سەرەکی‌ترین مدووەیل پاراستن و گەشە‌ێ زوان کوردی تا ئەێ سەردەمه زاگروس و کاوانەیل بەرز و کۊیەیل ناهامار و سرووشت جوان و چڕێ بۊیه، ک تۊیەنیم له د° بەش ئەێ بابەتە شییەو بکەیم:

۱ـ زاگروس و گەشەدان و ئەوزێنەێ زوان کوردی
۲ـ زاگروس و پاراستن زوان کوردی


۱ـ زاگروس وه بوونی داشتن کۊیە و کاوانەیل فەرە و سرووشت پڕ دار و گژ گیایل پڕ ژمار و جووراێ جوور و گیانەوەر و مەلەوەر و پەله‌وەرەیل فەرە ک له لاێ سرووشت سابات و جییەیل تر ڕووژهڵات ناوڕاسەو دێرێ بۊیەسه مدووێگ ئڕا گەشە‌دان و پەل پوو وەشانن و قورس و قۊلەو کردن زوان کوردی له لاێ زوانەیل تر ڕووژهڵات ناوڕاسەو.

ئڕا سەڵمانن ئەێ بەش له ئەێ بابەته تۊیەنیم وه تمام وشەیل ڕەسەن و قورس ک پەیوەندی ڕاستوخووێگ وەل سرووشت زاگروسا دێرێ ئاماژه بکەیم، بڵام چۊ بۊمنسه خاوەن ئەێ وشەیل فەرەو جووراێ جوور و ڕەسەن و ڕەنگینه؟ ئڕا شییەو کردن ئەێ بەشه خەڵکێ له وەر چەو بگرن ک له ساباتێگ ژیەن ک له بوار سرووشتی کەم‌دەس و بێاوانییه ، ئەێ خەڵکە هەر وه بوونی ئەێ سرووشتێیانه بێ شک نیەتۊیەنن وشەیل فەرەێگ ئڕا زوان خوەێیان بخوڵقێنن چۊن وە ڕاس دارسان و گیانەور و مەلەورێگ له وەر چەوێیان نییه ک بتوان وە بوونی ناو نان ئڕاێیان زوان خوەێیان له بوار وشەو کەلیمەیل قورس و پڕ ژمارەو بکەن.
بڵام نەتەوەێ کورد وه بوونی جێگا و ماوا داشتن له زاگروس ئەێ کێشه نەێرێ، چۊن وه ڕاس سرووشت زاگروس له گێشت بوارێگەو دەوڵەمەنه وه خەڵک زاگروس نشین کوردیش ئڕا خاتر پەیوەندی وەل خوەێیان و سرووشتێیانا هەوەجه‌ێیان کەفتێیەسەو ناو نان ئڕا تمام کۊیەیل و گیانەوەرەیل و مەلەوەرەیل و دارەیل جیاواز هە له سەرەتا تا ئێرنگه ک ئەیه خوەێ مدوو سەرەکییێگه ئڕا پڕ وشە بۊون و دەوڵەمەن بۊون زوان کوردی له بوار ژمار کەلیمەوا.
هەر ئەو جووره ک ئاماژه کردیم زاگروس بۊیەسه هۆکارێگ ئڕا پڕ وشە و قت قورس بۊون زووان کوردی. تۊیەنیم له ڕوانگەێ تریشە و ئەێ بەش له ئەێ بابەتە وه هەلێوا کاریگەریێ له سەر کەلتوور و فەرهەنگمان شییەو بکەیم ، واته تۊیەنیم بۊشیم هەر ئەو وشەیل ڕەسەن و تایبەت وه سرووشته ک وه خاتر ژیان نەتەوەێ کورد له زاگروس وه وجوود هاتێیه بۊیەسه هۆکارێگ ئڕا خوڵقاندن که‌لتوور و فەرهەنگ جیاواز و پڕناوەڕووک کوردەواری واته،
هەڵوەسەیل دڵنشین و مەسڵه‌تەیل پڕ ناوەڕووک و چەوچەوەیل سەرنج ڕاکیش و لاوەلەوەیل پڕ هەست و... ئڕا نموونه :


ئا)هەڵوەسەیل دڵنشین کوردی ک بەش دیارییگ له کەلتوور کوردەواریین ، وه له زوورمێیان له وشەیل ڕەسەن تایبەت وە زاگروس کەڵک گریاێه ک ئەیه خوەێ مدوودێگه ئڕا پڕناوەڕووکەو بۊون و ئەوزێنەێ زووان کوردی. بەسبار:

فەداێ مانشت وام ئەرجن هاوسایه
زڵه‌ێ وەڵنگه وەن و وەفراو له پایه
کەڵەیل دانەو دەر نەچیرەیل چڕین
کەڵوەزەیل گرتن هەڵەتەیل بڕین

و...

ب) تمام مەسڵەتەیل ڕەنگین کوردی ک بەش گەوراێگ له کەلتوورمانن و بۊنه‌سه هۆکارێگ ئڕا قورس و قۊلەو بۊون زوان کوردی، بەسبار:

تنگس درووزن، واێه‌م تەڕهاڵه
کەڵه‌وەن بچەقێ ئەوسا وەهاره

یان

بەلیەک تیەڵه ،له باوانێیه

یان

چۊ پۊشگ شوون پەنجەس
و...

پ)چەوچەوەیل سەرنج ڕاکیش ک وە ڕاس بەش جیاواز تر له کەلتوورمانن، ک نە تەنیا کاریگەری له بان ئاوەز و فکر خەڵک دێرن بۊنەسه مدووێگیش ئڕا گەشەێ زوان کوردی. بەسبار:

تک تک چکێ، تک تک زاێ
ئامێژەن نەێرێ، وه خوەێ ماێ  (جاجگ تیەڵه)

چشتێ دێرم لەو تەنگ و سارا
بێ مێخ و ستۊن، بێ دیلەک دارا (خارچگ)

داڵگ یەک و کوڕ هزار
هۊلگ هۊلگ و کڵاو لار  (بەڕۊ)

و...

ت)لاوەلاوەیل دڵنشین ک فەره‌ێیان له وشەیل ڕەسەن تایبەت وه زاگروس کەڵک گرتنه‌و پڕن له هەست و ئهساس ، ک ئەیه خوەێ هۆکار تره ئڕا پڕناوەڕووکەو بۊون زووانمان. بەسبار:

دار پیر کلوور لانەێ سەموورەک
کوورپه ئەزیزه ها له هەلوورەک
وەن گرتێیه وەناو بەڕۊ لەرزانه
دەنگ کورم تیەێ له مەرتەوخانه

و...


بێ شک تمام ئەێ بەشه له زوان و کەلتوورمان پەیوەندی تایبەت و ڕاستوخووێگ وه‌ل زاگروس و سرووشت جیاوازێیا دێرێ ، چۊن وە ڕاس ئەگەر مەڵوەن و ماواێ نەتەوەێ کورد له زاگروس نەۊیاتا بەرجد ئێرنگه له تمام ئەێ کەلتوور جوان و ڕیکوپیکە بێ نەسیو و بێ بەش بۊمن.


۲ـ زاگروس و پاراستن زووان کوردی

هەر ئەو جووره ک له بەش یەکم ئەێ بابەتە وه تایبەتمەندییەیل سرووشت زاگروس جوور: کۊیەو کاوانەیل بەرز و دەروەنەیل ناهامار و ... ئاماژه کردیم و وەتیم بۊنەسه مدووێگ ئڕا گەشە


و ئه‌وزێنەێ زوان کوردی، له بوار تریشەو هەر ئەی تایبەتمەدییەیل سرووشتییه بۊنەسه هۆکارێگ ئڕا پاراستن زوان کوردی له دریژای مێژوو کورد تا ئێرنگه. هۆکار سەرەکی ئەی پاراستنیشه چشتێگ نییه بێجگه له سرووشت جیاواز زاگروس، چۊن نەتەوەێ کورد له هەر سەردەمێگ ک هەست کردێیه بۊیەسه وەردەنگێگ ئڕا هێرش و هڵامات زوان و کەلتوورەیل تر وه پەنا و ماوا گردن له کۊیه و کاوانەیل بەرز زاگروس له خوەێ و زوان بەرگری کردێیه و کەلتوور خوەێ پارێزانێیه.
بڵام تۊیەنیم بۊشیم خەڵکەیل تر ڕووژهڵات ناوڕاس له ئەی پاراستنه بێ بەش بۊنەو فەره له زوان و کولتورەیل هێرەش‌بەر تر کاریگەری گرتنه واته یا زوان و کەلتوور خوەێیان وە کول له دەس دانه یان تا ڕادەێ فەرەێگ له زووان هێرش‌بەر کاریگەری گرتنه.
وە ڕاس ئەگەر مەڵوەن و ماواێ ئیمەێ کورد ک له دریژای مێژوو له وەر هێرش و هڵامات زوان و کەلتوورەیل تر بۊیه له زاگروس تەۊیاتا ، ئێرنگه بەرجد وه خاوەن ئەێ زوان و کەلتوور له کول بوار دەوڵەمەنە نەۊمن.

زاگروس داڵگ زوان کوردی...

له ئاخرەو وه‌ێ ڕستەێ پڕ ناوەڕووکه بابەتە وه کووتایی تیەریم ک ئۊشێ:

   "بێجگه له کۊیەسان هیچ کەس دووس کورد نییه"


[ شنبه 21 فروردین 1395 ] [ 01:20 ب.ظ ] [ ali ]
.: Weblog Themes By SibTheme :.

لە بارەێ ماڵپەڕ


ئاخرین مەتلەب
لیست آخرین مطالب
آمار سایت
نووڕسنەیل ئمڕۆ : نفر
نووڕسنەیل دو"ەکە: نفر
گیشت نووڕسنەیل : نفر
نووڕسن ئەێ مانگە: نفر
نووڕسن مانگ قەبڵ: نفر
نو"سەرەیل : عدد
گیشت مەتڵەبەگان : عدد
ئاخرین وە ڕۆژ ڕەسانن :
امکانات وب
Online User